TÜRK - ALMAN ORTAK DEPREM ARAŞTIRMALARI PROJESİ

BİNGÖL DEPREMİ (1 Mayıs 2003)  ARTÇIDEPREM ÇALIŞMALARI

Sami ZÜNBÜL*, Salih KARAKISA*, Claus MILKEREIT**, Heiko WOITH**, Mete TEOMAN*,

 Meltem TÜRKOĞLU*, Özgür T. ÖZMEN*, Elvan UZUN*,  M. Akif ALKAN*, Ramazan DEMİRTAŞ*

                     *     Afet İşleri Genel Müdürlüğü, Deprem Araştırma Dairesi., 06530 Lodumlu-Ankara 

  **    GeoForschungsZentrum Potsdam, Telegrafenberg Haus E, 14473 Potsdam, Germany

ÖZET

           "Türk-Alman Ortak Deprem Araştırmaları Projesi" kapsamında hasar yapıcı depremlerden sonra, Türk ve Alman araştırıcılar tarafından ortaklaşa deprem sonrası sismolojik, hidrojeolojik ve mühendislik çalışmaları yürütülmektedir.  Bu proje kapsamında,  1 Mayıs 2003, Bingöl Depreminden sonra Türk ve Alman tarafıyla ortaklaşa artçıdeprem izleme çalışmaları ve sıcak - mineralli su kaynaklarında araştırmalar yapılmıştır.

Bingöl depremi sonrası, 9 Mayıs - 21 Mayıs 2003 tarihleri arasında, artçıdeprem aktivitesini izlemek ve aktif fay düzlemini ortaya çıkarmak amacıyla, yörede yapılan artçıdeprem çalışmalardan elde edilen ön değerlendirme sonuçlarına göre artçıdepremler Sancak - Sudüğünü köyü civarında yoğunlaşmakta ve Bingöl'den Sancak'a doğru GD-KB yönünde bir kümelenme göstermektedir.

 GİRİŞ

          1 Mayıs 2003 günü saat 03:27'de Bingöl'ün 10 km kuzeyinde Md=6.1 (DAD); Ms= 6.4 (KOERI); M= 5.9 Mw=6.4 (ABD-USGS)  büyüklüğünde bir deprem olmuştur. Depremin dış-merkezi 38.94K - 40.51D (DAD-Ankara); derinliği 6 km olarak belirlenmiştir.

ARTÇIDEPREM ÇALIŞMALARI

"Türk-Alman Ortak Deprem Tahmin Araştırmaları ve Readiness Projesi (1999-2004)"  kapsamında 1 Mayıs 2003 Bingöl depremi sonrası Alman tarafıyla temasa geçilerek, artçıdeprem aktivitesini izlemek ve aktif fay düzlemini ortaya çıkarmak amacıyla, Alman tarafınca getirilen 10 adet artçıdeprem kayıt cihazı  Bingöl ve çevresine kurulmuş ve 9 Mayıs - 21 Mayıs 2003 tarihleri arasında artçıdeprem kayıtları alınmıştır (Tablo 1 ve Şekil 1). 

Sıra No

 İst.Kodu

Yerel Adı

Koordinatlar

Enlem (^o K)

Boylam (^oD)

Yüks.(m)

1

SAR (Reftek)

Sarıcan Beldesi –Karakoçan - Elazığ

38.901

40.139

1328

2

SAN (Reftek)

Sancak (YIBO) - Bingöl

39.088

40.390

1580

3

YUR (Reftek)

Yurtkur Yurdu – Bingöl

38.897

40.496

1154

4

ILI (Reftek)

Ilıcalar  - Kaplıca tesisleri - Bingöl

38.988

40.673

1187

5

TAR (Reftek)

Sarıçiçek Köyü İlköğr.okulu (Tarbasan) - Bingöl

38.893

40.605

1100

6

KUM (Reftek)

Kumgeçit (Kurig) Köyü İlköğr.okulu- Bingöl

38.797

40.621

1050

7

DIR (Reftek)

Direkli (Çekvan) Köyü İlköğr.okulu- Bingöl

38.936

40.330

1470

8

YAY (Reftek)

Yaygınçayır Köyü İlköğr.okulu -Sancak- Bingöl

39.034

40.295

1455

9

KAR (Reftek)

Karapınar  Köyü Muhtar evi -Sancak - Bingöl

39.080

40.452

1600

10

SUD (İvmeKay.)

Sudüğünü Köyü İlköğr.okulu -Sancak - Bingöl

39.060

40,419

1590

BİNGÖL DEPREMİ SONRASI ARTÇIDEPREM DAĞILIMLARI

           Türk ve Alman tarafıyla ortaklaşa veri  analiz ve artçıdeprem çözüm işlemlerine devam edilmekte olup, Bingöl artçıdeprem dağılımları ile ilgili elde edilen ön değerlendirme sonuçları Şekil 2' de verilmiştir. Bingöl depremi sonrası, artçıdepremler Sancak - Sudüğünü köyü civarında yoğunlaşmakta ve Bingöl'den Sancak'a doğru GD-KB yönünde bir kümelenme göstermektedir. Bu dağılımdan Bingöl depreminin Doğu Anadolu Fay Zonu üzerinde olmadığı anlaşılmaktadır. 

BİNGÖL CİVARINDA SICAK ve MİNERALLİ SU KAYNAKLARININ ARAŞTIRILMASI

8-12 Mayıs 2003 tarihleri arasında Bingöl depremi dışmerkezine 150 km yarıçaplı alanda bulunan 17 adet sıcak ve mineralli su kaynağından  örnekler alınmıştır (Şekil 3).  Bingöl depremi ile ilgili rapor edilen hidrojeolojik etkiler: Kös kaplıcaları (TR302, Hamamlar, Bingöl'ün 20 km KD'sunda) termal kaynağındaki su sıcaklığı depremden sonra artmıştır. Dr.Veli GÜL tarafından 7 Mayıs 2003 tarihinde saat 10:00 da 48 °C su sıcaklığı ölçülmüştür, bu sıcaklık öğleden sonra 47 °C' ye düşmüş ve izleyen günlerde de 46 °C - 45°C'ye kadar inmiştir. 9  ve 12 Mayıs 2003 tarihinde aynı kaplıcada tarafımızca yapılan ölçümlerde su sıcaklığı 44 °C olarak ölçülmüştür.      Alınan numunelerin ayrıntılı analizine GFZ-Potsdam (Almanya)'da başlanmış olup elde edilen bilgi ve bulgular daha sonra yayınlanacaktır.

 Şekil 3. Bingöl depremi sonrası örnek alınan sıcak ve mineralli su kaynakları 

             (8-12 Mayıs 2003 tarihleri arası,  kırmızı nokta deprem dışmerkezi)